Faktoring a forfaiting — czym się różnią?

Ten poradnik jest dla właścicieli małych i średnich firm, eksporterów oraz podwykonawców, którzy sprzedają z odroczonym terminem i zastanawiają się, które finansowanie pasuje do ich skali. Znajdziesz tu definicje obu instrumentów, tabelę różnic, typowe scenariusze zastosowań, kryteria wyboru i odpowiedzi na najczęstsze pytania.

Faktoring i forfaiting — po co w ogóle je porównywać?

Sprzedajesz z odroczonym terminem, ale gotówki na koncie brak — to codzienność tysięcy polskich firm. Oba instrumenty finansowe zamieniają wierzytelnościWierzytelność — prawo do żądania zapłaty. Masz je wobec każdego, kto nie zapłacił Ci faktury. handlowe na środki finansowe jeszcze przed uregulowaniem płatności przez kontrahenta. Działają jednak na zupełnie innej skali i w innym horyzoncie czasu.

Jeśli jesteś małym podwykonawcą i wystawiasz faktury krajowym odbiorcom, Twoja ścieżka to faktoring. Jeśli eksportujesz linie produkcyjne za miliony euro i czekasz na raty przez lata — forfaiting może być trafniejszy.

W redakcji Faktomi analizujemy oferty polskich faktorów i w żadnej z nich forfaiting nie występuje jako produkt z publicznym cennikiem. To pierwsza praktyczna różnica: faktoring wybierasz z porównania kilkudziesięciu ofert, forfaiting negocjujesz indywidualnie z bankiem, a warunki poznajesz dopiero po wycenie konkretnego kontraktu.

Czym jest faktoring? Proste wyjaśnienie z perspektywy firm z odroczonym terminem płatności

Faktoring polega na tym, że firma faktoringowa (faktorFaktor — firma faktoringowa, która kupuje Twoje faktury i wypłaca za nie pieniądze przed terminem.) wypłaca Ci większą część kwoty z faktury, a potem sama czeka na przelew od Twojego kontrahenta. Większość przedsiębiorców mówi po prostu „finansowanie faktur” — to ta sama usługa finansowa.

Schemat jest prosty:

1. Wystawiasz fakturę na 60 dni.
2. Przesyłasz ją do faktora (często online).
3. Dostajesz zaliczkęZaliczka — część kwoty z faktury, którą faktor wypłaca Ci od razu. Resztę dostajesz, gdy kontrahent zapłaci. jeszcze przed terminem zapłaty.
4. Resztę otrzymujesz po spłacie wierzytelności przez kontrahenta, pomniejszoną o prowizjęProwizja — opłata faktora za finansowanie faktury. Liczy się ją od kwoty faktury, w procentach. — typowo 0,9–3% wartości faktury za 30 dni finansowania (dane redakcyjne Faktomi, stawki ustalane indywidualnie).

Ile faktor wypłaca z faktury?

W wielu opracowaniach przeczytasz, że faktoring wypłaca 80–90% wartości faktury, a pełne 100% daje dopiero forfaiting. Nasze dane tego nie potwierdzają. Spośród 78 ofert z deklarowanym poziomem zaliczki 35 wypłaca od razu 100% wartości faktury (pomniejszone o prowizję), a żadna nie schodzi poniżej 75%.^[1] Wysokość zaliczki jest więc parametrem konkretnej oferty, nie cechą instrumentu — i o nią warto pytać na etapie wyceny.

Branże, w których firmy najczęściej wystawiają faktury z długim odroczeniem: transport, budownictwo, produkcja kontraktowa, usługi B2B. Wśród najważniejszych rodzajów faktoringu znajdziesz:

• Pełny — faktor przejmuje ryzyko niewypłacalnościNiewypłacalność — stan, w którym firma nie ma z czego spłacać długów. Przed tym chroni faktoring pełny. kontrahenta.
• Niepełny — z regresemRegres — prawo faktora, żeby zażądać od Ciebie zwrotu wypłaconej zaliczki, gdy kontrahent nie zapłaci faktury. — tańszy, ale ryzyko wraca do Ciebie.
• Cichy, odwrotny i branżowy (np. transportowy) — warianty różniące się jawnością wobec kontrahenta i dopasowaniem do sektora.
• Dedykowany dla JDG — wariant dostępny również dla jednoosobowych działalności gospodarczych.

Umowa obejmuje zarówno istniejące, jak i przyszłe wierzytelności — zależy to od warunków, jakie wynegocjujesz. Na rynku znajdziesz faktoring o charakterze zarówno ciągłym, jak i jednorazowym: część faktorów finansuje pojedyncze faktury bez abonamentu, część oczekuje stałej współpracy i przekazywania całego portfela odbiorców.

Faktoring może obejmować transakcje krajowe i eksportowe, ale w praktyce MŚP najczęściej finansują sprzedaż krajową z krótkim odroczeniem. Bywa alternatywą dla kredytu obrotowego, lecz wpływ na zdolność kredytową zależy od instytucji finansowej i typu umowy.

Jak długie terminy akceptują faktorzy?

Widać to w warunkach ofert, które analizujemy. Najczęstszy maksymalny termin płatności wynosi 90 dni (17 z 64 ofert z podanym maksimum); skrajne oferty akceptują terminy od 60 do 365 dni.^[1] Nawet najbardziej liberalny faktor zatrzymuje się więc na roku — i właśnie tam, gdzie kończy się faktoring, zaczyna się pole forfaitingu.

Czym polega forfaiting i dlaczego dotyczy głównie eksportu?

Forfaiting to wykup wierzytelnościWykup wierzytelności — faktor kupuje Twoją fakturę. Pieniądze od kontrahenta odbiera już sam. eksportowych bez regresu. Eksporter raz dostaje pieniądze i nie wraca już do tematu — forfaiter bierze na siebie ryzyko niewypłacalności importera, ryzyko walutowe i ryzyko polityczne kraju kupującego.

Mówiąc prościej: forfaiting to instrument finansowy wykorzystywany głównie w handlu międzynarodowym, w którym wyspecjalizowana instytucja finansowa (forfaiter, zwykle bank) kupuje od eksportera średnio- lub długoterminową należność z kontraktu zagranicznego — często na 2–5 lat — w zamian za cenę pomniejszoną o dyskontoDyskonto — potrącenie z góry za to, że pieniądze dostajesz wcześniej niż w terminie zapłaty. Im dłuższy czas i wyższe ryzyko, tym większe potrącenie.. Forfaiting dotyczy w praktyce jednej wierzytelności lub kilku rat z jednego kontraktu, nie setek faktur miesięcznie.

Typowe dokumenty wymagane w procesie forfaitingu:

• Weksel — własny lub trasowany.
• Gwarancja albo poręczenie (awalAwal — poręczenie za zapłatę weksla. Poręczyciel odpowiada za dług tak samo jak ten, za kogo poręczył.) — ze strony banku importera.
• Akredytywa — z odroczonym terminem płatności.

Bez takich twardych zabezpieczeń usługę forfaitingu zwykle trudno uzyskać.

Dlaczego akredytywa i weksel są tu konieczne?

Bo forfaiter nie kupuje obietnicy Twojego kontrahenta, lecz zobowiązanie jego banku. Wg PAIH akredytywa dokumentowa to nieodwołalne zobowiązanie banku importera do zapłaty eksporterowi po przedstawieniu dokumentacji zgodnej z warunkami akredytywy — instrument ogranicza ryzyko dla obu stron, pozwala sfinansować do 100% wartości kontraktu i jest rekomendowany przy rynkach o podwyższonym ryzyku.^[2] Weksel z awalem działa podobnie: przenosi ciężar zapłaty na podmiot o sprawdzonej wiarygodności.

W Polsce forfaiting jest niszowy — oferuje go wąskie grono banków, a minimalne kwoty kontraktów bywają wysokie i ustalane indywidualnie. Co ważne: umowa forfaitingowa nie jest tym samym co faktoring pełnyFaktoring pełny — faktor bierze na siebie ryzyko. Gdy kontrahent nie zapłaci, nie oddajesz pieniędzy. — mimo że oba są bez regresu, różnią się przedmiotem (weksel lub kontrakt eksportowy wobec bieżących faktur) i horyzontem czasowym.

Forfaiting a faktoring pełny — kiedy dostajesz pieniądze?

Różnica ujawnia się w momencie, w którym przejęte ryzyko zamienia się w przelew. W faktoringu międzynarodowym reguły GRIF przewidują, że faktor importowy po zatwierdzeniu wierzytelności płaci faktorowi eksportowemu dokładnie 90. dnia po terminie płatności, niezależnie od tego, czy sam odzyskał pieniądze od dłużnika.^[3] W forfaitingu wykup jest jednorazowy i następuje z góry, więc eksporter nie czeka na żadne okno gwarancyjne.

Faktoring a forfaiting — tabela różnic i krótkie porównanie

Poniższa tabela podsumowuje, co różni faktoring od forfaitingu w ośmiu wymiarach, które w praktyce decydują o wyborze: przedmiot finansowania, liczba wierzytelności, horyzont czasowy, ryzyko, rodzaj transakcji, zabezpieczenia, skala i dostępność.

Podobieństwa i różnice sprowadzają się w praktyce do jednego: oba instrumenty zamieniają należności na gotówkę, ale forfaiting stosuje się przy dużych, jednorazowych kontraktach w wymianie międzynarodowej, a faktoring — przy wielu mniejszych fakturach w bieżącym obrocie gospodarczym.

Podobieństwa faktoringu i forfaitingu — co łączy te instrumenty finansowe?

Mimo odmiennych zastosowań, faktoring i forfaiting mają kilka cech wspólnych, które warto znać.

Oba instrumenty łączy kilka cech:

• CesjaCesja — przeniesienie prawa do zapłaty z faktury na faktora. Dłużnik zostaje ten sam, zmienia się tylko to, komu ma zapłacić. wierzytelności — przelewasz wierzytelność instytucji finansowej, a ta wypłaca Ci środki przed upływem terminu zapłaty.
• Poprawa płynności finansowej — zamiast czekać tygodniami lub latami, korzystasz z gotówki od razu.
• Ten sam układ podmiotów — Ty (sprzedawca), instytucja finansowa i dłużnik (kontrahent), a podmiot finansujący zawsze analizuje ryzyko niewypłacalności dłużnika przed wykupem.

To, czy trzeci podmiot w tym układzie — Twój kontrahent — dowie się o cesji, zależy już od rodzaju umowy.

Zarówno faktoring, jak i umowy forfaitingu to w polskim prawie umowy nienazwane. Opierają się na przepisach o przelewie wierzytelności oraz na ogólnych zasadach prawa cywilnego, co pozwala stronom swobodnie ukształtować warunki finansowania. Ta sama konstrukcja umożliwia swobodny obrót finansowy wierzytelnościami: możesz je sprzedać, przenieść na inny podmiot albo zabezpieczyć nimi finansowanie, o ile umowa handlowa tego nie zakazuje.

Umowy nienazwane — co z tego wynika w praktyce?

Ten sam status prawny daje skutki, o których mało kto pisze. Regionalna Izba Obrachunkowa w Kielcach w piśmie z 5 maja 2017 r. uznała, że umowy nienazwane o terminie zapłaty dłuższym niż rok — w tym faktoring i forfaiting — zalicza się do długu publicznego jednostki samorządu terytorialnego i wykazuje w sprawozdaniu Rb-Z w pozycji „kredyty i pożyczki”.^[4] Jeśli Twoim odbiorcą jest szpital, gmina albo spółka komunalna, obie usługi mogą u niego uruchomić te same limity zadłużenia — i to bywa realną przyczyną odmowy zgody na cesję.

Eksporter, który na co dzień korzysta z faktoringu eksportowegoFaktoring eksportowy — faktury dla firm za granicą. Faktor sprawdza je tak samo jak krajowe., przy wyjątkowo dużym kontrakcie może rozważyć forfaiting. Ale podobieństwa nie oznaczają zamienności — wybór zależy od skali i długości finansowania w danym kontrakcie.

Kiedy wybrać faktoring, a kiedy forfaiting dla Twojego biznesu?

Małe i średnie firmy z wieloma fakturami z odroczonym terminem zwykle wybierają faktoring. Forfaiting to rozwiązanie dla pojedynczych, wysokowartościowych kontraktów eksportowych. Sama sprzedaż za granicę nie przesądza jeszcze o wyborze: z badania Olewnik-Cieplińskiej w SGH wynika, że minimalny termin płatności zagranicznych kontrahentów wynosi zwykle 60 dni, a to wciąż horyzont faktoringowy, nie forfaitingowy.^[5]

Profil firmy korzystającej z faktoringu: 20–30 stałych odbiorców krajowych, faktury od 10 do 100 tys. zł, terminy 30–90 dni, potrzeba szybkiego uwolnienia środków na pensje i materiały. Utrzymanie płynności finansowej przy dużej liczbie faktur to codzienne wyzwanie — faktoring je łagodzi, bo płynność finansowa firmy przestaje zależeć wyłącznie od terminowości kontrahentów.

Profil firmy korzystającej z forfaitingu: eksporter maszyn lub infrastruktury, kontrakt na dostawę linii produkcyjnej do kraju UE lub spoza UE, płatność w ratach przez 3–5 lat, waluta obca. W przypadku handlu międzynarodowego z długim odroczeniem i ekspozycją walutową forfaiting przenosi te zagrożenia na forfaitera — bank dłużnika potwierdza zobowiązanie, a instytucja wykupująca należność bierze na siebie ryzyko.

Ryzyko kursowe: co faktoring załatwia tylko połowicznie

Faktoring skraca ekspozycję walutową, ale jej nie zamyka — i warto to wiedzieć przed wyborem. Jadwiga Orłowska-Puzio wykazała w rozprawie doktorskiej (AGH 2014), że w faktoringu międzynarodowym eksporter otrzymuje w ciągu 2–3 dni zwykle ok. 80% wartości wskazanej w dokumentach handlowych, a tylko ta pierwsza transza może zostać od razu wymieniona na walutę krajową po bieżącym kursie.^[6] Pozostała część wierzytelności czeka na zapłatę importera i przez cały ten czas pozostaje narażona na wahania kursu.

Kryteria pomocne przy wyborze:

• Wartość pojedynczego kontraktu — tysiące złotych czy miliony euro
• Liczba kontrahentów i częstotliwość faktur
• Długość finansowania — dni czy lata
• Potrzeba ochrony przed ryzykiem walutowym lub politycznym w transakcjach zagranicznych

Te kryteria działają razem. Jeśli Twoje transakcje zagraniczne są sporadyczne, ale każda warta miliony, forfaiting ma sens; jeśli przy obsłudze międzynarodowych transakcji obracasz wieloma mniejszymi fakturami, wybierz faktoring eksportowy — w rozliczeniach transakcji międzynarodowych liczy się wtedy tempo obsługi, nie jednorazowa wycena kontraktu.

Forfaiting w Polsce jest ograniczony do nielicznych instytucji, niemal wyłącznie bankowych. W faktoringu bankowy rodowód nie daje monopolu. Wśród 35 analizowanych firm faktoringowych 17 należy do grup bankowych.^[1] Pozostałe to podmioty pozabankowe, a dostępność sięga najmniejszych firm: 27 z 35 firm faktoringowych ma w ofercie produkt wprost dostępny dla jednoosobowych działalności gospodarczych.^[1] Odpowiednika takiej otwartości w forfaitingu nie znajdziesz. Mniejszy eksporter ma zresztą do dyspozycji także wsparcie publiczne — z gwarancji płatniczych KUKE, zabezpieczających 80% zobowiązania eksportera, korzystają również firmy faktoringowe finansujące jego faktury.^[7]

Dostępność i koszty — na co patrzeć przed umową

Zanim podpiszesz umowę, warto dokładnie przeanalizować warunki kilku faktorów, bo różnice bywają zaskakujące. Wśród 29 ofert z publikowaną stawką dolna granica wynosi od 0.9% do 4% wartości faktury za 30 dni finansowania.^[1] Patrz przy tym nie tylko na prowizję: o rzeczywistym koszcie decydują też opłata przygotowawczaOpłata przygotowawcza — płacisz ją raz, na start. Liczy się od limitu, nie od faktur., opłata za gotowość limitu, stawki za monity oraz dodatkowe usługi doliczane do abonamentu. Podejdź do tego jak do porównywania ofert w gospodarstwie domowym — liczy się koszt całkowity, nie sama stawka z nagłówka. Ten sam nawyk przenieś na forfaiting, gdzie wycena jest indywidualna, więc pytaj o pełną strukturę dyskonta.

Najczęstsze pytania o faktoring i forfaiting

Mateusz Mazurek

CEO & Founder Faktomi

Przedsiębiorca internetowy. Wydawca blogów i serwisów o tematyce biznesowej i finansowej, m.in. założyciel, wydawca i redaktor naczelny serwisu finansowego SerFin w latach 2011–2018. Od 2014 roku autor bloga finansowego ZaradnyFinansowo.pl. Twórca wirtualnego doradcy oszczędnościowego FINATIN.pl (od 2020 roku).