Faktoring z regresem czy bez regresu — porównanie

Nazewnictwo bywa mylące, bo każdy wariant ma po trzy nazwy: faktoring z regresem = niepełny = niewłaściwy, a faktoring bez regresu = pełny = właściwy. W artykule używamy ich zamiennie.

Na czym polega faktoring i skąd bierze się podział na dwa warianty

Faktoring to usługa finansowa, w której przekazujesz fakturę z odroczonym terminem płatności firmie faktoringowej (faktorowiFaktor — firma faktoringowa, która kupuje Twoje faktury i wypłaca za nie pieniądze przed terminem.) i dostajesz większość jej wartości od razu, zamiast czekać dwa miesiące na przelew od kontrahenta. To forma finansowania dla firm sprzedających B2B, które chcą szybciej zamieniać należności na gotówkę i utrzymać płynność finansową na bieżącą działalność.

Finansowaniu podlegają wyłącznie faktury jeszcze nieprzeterminowane. Poza opisywanym tu podziałem rynek zna też inne odmiany usługi — faktoring cichyFaktoring cichy — kontrahent nie wie, że korzystasz z faktoringu. Płaci na zwykłe konto., odwrotny czy branżowy.

Utarło się, że faktor wypłaca 80–90 % wartości faktury. W ofertach, które analizujemy, dolna granica leży wyżej, a spora część firm wypłaca od razu całość pomniejszoną o prowizjęProwizja — opłata faktora za finansowanie faktury. Liczy się ją od kwoty faktury, w procentach.. Spośród 78 ofert z deklarowanym poziomem zaliczkiZaliczka — część kwoty z faktury, którą faktor wypłaca Ci od razu. Resztę dostajesz, gdy kontrahent zapłaci. 35 wypłaca od razu 100% wartości faktury (pomniejszone o prowizję), a żadna nie schodzi poniżej 75%.^[1]

Trzy strony umowy faktoringu

W tym rozwiązaniu występują trzy role:

• Faktor — firma faktoringowa, która finansuje fakturę i przejmuje prawo do żądania zapłaty.
• FaktorantFaktorant — firma, która sprzedaje faktury faktorowi. To Ty, jeśli korzystasz z faktoringu. — Twoja firma, czyli strona, która sprzedaje wierzytelnośćWierzytelność — prawo do żądania zapłaty. Masz je wobec każdego, kto nie zapłacił Ci faktury..
• Dłużnik — kontrahent, który ma zapłacić za fakturę. Nie jest stroną umowy faktoringu.

Kluczowe pytanie brzmi: kto ponosi stratę, jeśli dłużnik nie zapłaci? I tu pojawia się podział na dwa główne rodzaje faktoringu. W faktoringu z regresem strata wraca do Ciebie. W wariancie bez regresu zostaje po stronie faktora. Reszta — szybkie finansowanie, prowizje, mechanizm cesjiCesja — przeniesienie prawa do zapłaty z faktury na faktora. Dłużnik zostaje ten sam, zmienia się tylko to, komu ma zapłacić. — działa analogicznie w obu przypadkach.

W literaturze przedmiotu faktoring właściwy (pełny, bez regresu) to ten, w którym strata z niewypłacalnościNiewypłacalność — stan, w którym firma nie ma z czego spłacać długów. Przed tym chroni faktoring pełny. dłużnika już do Ciebie nie wraca, a przelew wierzytelności jest definitywny; niewłaściwy (niepełny, z regresem) — ten, w którym wraca.^[2]

Jak działa faktoring z regresem (niepełny) krok po kroku

Przy umowie z regresem faktoring kosztuje mniej, bo faktor finansuje fakturę, ale nie ubezpiecza Cię przed niewypłacalnością kontrahenta. Prowizja mieści się zwykle w przedziale 0,9–3 % wartości faktury za 30 dni finansowania (dane redakcyjne Faktomi), a wariant z regresem wypada w dolnej części tych widełek.

1. 1
   Przekazujesz fakturę faktorowi

   Wystawiasz fakturę z terminem 30–120 dni i zgłaszasz ją do finansowania. Faktor sprawdza kontrahenta i przyznaje mu limit.
2. 2
   Dostajesz zaliczkę

   W ciągu 24 godzin do dwóch dni roboczych na koncie masz zwykle ok. 85 % wartości faktury. Reszta czeka na rozliczenie.
3. 3
   Kontrahent płaci faktorowi

   Jeśli zrobi to w terminie, dostajesz resztę pomniejszoną o prowizję i odsetki — rozliczenie jest zamknięte i regres nigdy się nie uruchamia.
4. 4
   Kontrahent nie płaci — wchodzi regres

   Po ustalonym czasie (np. 30 dni po terminie płatności) faktor ma prawo zażądać od Ciebie zwrotu wypłaconej zaliczki. To właśnie jest regres. Wierzytelność wraca do Twojej firmy i sam prowadzisz windykację, ponosząc też jej koszty.

Księgowanie i ulga na złe długi

Księgowanie faktoringu z regresem wygląda tak: należność zostaje w księgach Twojej firmy do momentu zapłaty przez kontrahenta, a wypłacona zaliczka jest traktowana jako zobowiązanie do czasu rozliczenia. To dlatego wariant niepełny bywa w doktrynie postrzegany jako umowa zawierająca elementy pożyczki — zwrócił na to uwagę nawet Naczelny Sąd Administracyjny, rozstrzygając zupełnie inną kwestię.^[3]

Jest tu jeszcze jeden praktyczny wątek podatkowy. Skarbówka potwierdziła, że cesja zwrotnaCesja zwrotna — faktor oddaje Ci wierzytelność, gdy dłużnik nie zapłacił. Znowu to Ty masz prawo żądać zapłaty. niespłaconej wierzytelności nie jest ani jej zbyciem, ani uregulowaniem — przedsiębiorca zachowuje więc prawo do ulgi na złe długi w VAT, a 90-dniowy termin liczy się od pierwotnego terminu płatności z faktury.^[4] To argument za tym, żeby po powrocie wierzytelności nie odkładać windykacji.

Faktoring bez regresu (pełny) — co naprawdę przejmuje faktor

Faktoring bez regresu oznacza, że firma faktoringowa bierze na siebie ryzyko niewypłacalności kontrahenta — przy spełnieniu warunków zapisanych w umowie. To forma faktoringu, w której po przejęciu wierzytelności faktor nie żąda od Ciebie zwrotu zaliczki, nawet jeśli dłużnik ogłosi upadłość.

Schemat działania jest podobny: wystawiasz fakturę z długim terminem płatności, faktor wypłaca większość wartości, monitoruje wpłaty i po spłacie przelewa resztę pomniejszoną o koszty. Kluczowa różnica to brak regresu — jeśli kontrahent nie zapłaci, a dokumenty są kompletne (potwierdzenie dostawy, brak sporu), stratę ponosi faktor.

Ile kosztuje przejęcie ryzyka przez faktora

Ta ochrona ma swoją cenę. Prowizje w faktoringu pełnymFaktoring pełny — faktor bierze na siebie ryzyko. Gdy kontrahent nie zapłaci, nie oddajesz pieniędzy. są wyższe, a do nich dochodzi premia za przeniesienie ryzyka (tzw. del credereDel credere — dopłata za przejęcie ryzyka przez faktora. Jeśli dłużnik nie zapłaci, stratę pokrywa faktor, nie Ty.) i wyższe opłaty za analizę Twoich odbiorców. W badaniu 150 kontrahentów jednej firmy — próbie celowej, nie reprezentatywnej dla rynku — wysoka prowizja za przejęcie ryzyka była wskazywana jako wada faktoringu równie często jak wysokie odsetki, przez 30,7 % badanych.^[5]

Warto też wiedzieć, na czym ta ochrona w ogóle stoi. W badaniu ośmiu polskich faktorów faktoring pełny występował w trzech odmianach: na polisie faktora, na polisie klienta oraz na własnym rachunku faktora, przy pełnej analizie finansowej dłużnika — ten ostatni wariant stosowały wyłącznie banki.^[6] Gdy ochrona opiera się na polisie, o limicie dla Twojego kontrahenta decyduje w praktyce ubezpieczyciel, a nie osoba, z którą rozmawiasz.

Czego faktoring bez regresu nie obejmuje

Ważne zastrzeżenie: brak regresu nie znaczy brak ryzyka. Po Twojej stronie zostaje wszystko, co nie jest czystą niewypłacalnością dłużnika:

• Spory handlowe — reklamacja jakości towaru, zwrot dostawy czy kompensata pozwalają zwykle wyłączyć taką wierzytelność z ochrony.
• Braki w dokumentacji — bez potwierdzenia dostawy czy protokołu odbioru faktor może zakwestionować samo istnienie wierzytelności.
• Przekroczenie limitu — ochrona sięga tylko do kwoty przyznanej na danego kontrahenta, nadwyżka wraca do wariantu z regresem.

Zakres ochrony wynika wyłącznie z tego, co podpiszesz. Faktoring nie ma w polskim prawie własnej ustawy ani definicji — jest umową nienazwaną opartą na swobodzie umów, więc jej granice wyznacza sam dokument, a nie przepis.^[7]

Księgowanie faktoringu pełnego wygląda inaczej niż w wariancie z regresem: sprzedaż wierzytelności zdejmuje należność z Twojego bilansu, a prowizje i odsetki księgujesz jako koszty finansowe. To rozwiązanie może poprawiać wskaźniki zadłużenia Twojej firmy.

Faktoring z regresem a bez regresu — jak wybrać pod kątem kontrahentów i kosztów

Główne kryterium to jakość portfela kontrahentów. Przy sprawdzonych odbiorcach, którzy płacą terminowo, wyższą opłacalność daje tańszy faktoring z regresem. Przy nowych lub niepewnych klientach bezpieczniejszy bywa faktoring bez regresu. Wszystko sprowadza się do tego, ile dopłacasz za przeniesienie ryzyka i czy ta „cena spokoju” jest uzasadniona.

Zanim zdecydujesz, przejdź trzy kroki:

1. Policz opóźnienia — jak często przekraczają 30 dni i którzy odbiorcy za to odpowiadają.
2. Sprawdź koncentrację — czy jeden klient generuje np. 40 % obrotu, bo wtedy jego upadłość jest ryzykiem egzystencjalnym, a nie statystycznym.
3. Oceń branżę — transport i budownictwo mają ponadprzeciętne ryzyko zatorów płatniczychZator płatniczy — firma nie płaci swoim dostawcom, bo sama nie dostała zapłaty od odbiorców. Opóźnienie przenosi się w dół łańcucha dostaw..

Ten rachunek ma jeszcze drugą stronę, widoczną dopiero w skali roku. W studium przypadku opisanym w Almanachu PZFPolski Związek Faktorów — organizacja firm faktoringowych w Polsce. Zbiera i ogłasza dane o rynku. roczny koszt faktoringu pełnego jednej spółki wyniósł ok. 219 tys. zł, czyli około 74 % jej zysku netto — przy dużych obrotach cena spokoju potrafi zjeść większość wyniku.^[8]

Bilans wariantu bez regresu wygląda tak:

Forma pośrednia to faktoring mieszanyFaktoring mieszany — ryzyko dzielisz z faktorem. Do pewnej kwoty odpowiada on, powyżej Ty. — najbardziej niepewnych odbiorców obejmujesz ochroną, a resztę rozliczasz taniej, z regresem. W praktyce działa to przez dwa niezależne limity dla każdego dłużnika: kredytowy, do wysokości którego faktor chroni Cię przed niewypłacalnością, oraz limit finansowania, czyli maksymalną kwotę, jaką w ogóle sfinansuje. Należności powyżej limitu kredytowego trafiają wtedy do wariantu z regresem.^[9]

Zanim wybierzesz, omów z księgowym sposób księgowania oraz wpływ na wskaźniki i podatki.

Dla kogo faktoring z regresem, a dla kogo bez regresu — praktyczne scenariusze

Wiele zależy od branży, skali i profilu odbiorców. Poniżej cztery typowe sytuacje.

• Mała firma usługowa (IT, marketing) z 2–3 stałymi płatnikami — zwykle wystarczy tańszy faktoring niepełnyFaktoring niepełny — faktor finansuje fakturę, ale nie bierze na siebie ryzyka braku zapłaty. Gdy kontrahent nie zapłaci, zwracasz faktorowi zaliczkę.. Masz pewność terminowych wpłat, więc regres jest mało prawdopodobny.
• Firma transportowa lub budowlana z terminem 60–120 dni i wieloma kontrahentami — tu przedsiębiorca powinien rozważyć faktoring bez regresu dla największych klientów. Zatory w tych branżach mają poważne konsekwencje dla płynności finansowej.
• Rosnąca firma produkcyjna wchodząca na nowe rynki — przeniesienie ryzyka niewypłacalności na faktora ogranicza ekspozycję, mimo wyższego kosztu.
• Mikroprzedsiębiorca (JDG) sprzedający do jednej sieci handlowej — jeśli sieć ma dobrą historię, faktoring z regresem bywa wystarczający, ale warto policzyć wpływ dużego opóźnienia.

Nie musisz zaczynać od całego portfela. Część firm finansuje też pojedynczą fakturę bez stałego limitu, co pozwala sprawdzić usługę przed decyzją o stałej umowie. 18 z 35 firm faktoringowych pozwala sfinansować pojedynczą fakturę, bez limitu i abonamentu.^[1]

Który wariant wybierają inni? Wśród przedsiębiorstw korzystających z faktoringu w Polsce rynek dzieli się niemal po połowie — wg danych PZF za 2022 r. faktoring pełny odpowiadał za 51 % obrotów, a faktoring niepełny za 49 %.^[10] Za granicą proporcje bywają skrajnie inne: w Niemczech na wariant bez regresu przypadało 99 % obrotu, a w Wielkiej Brytanii tylko 13 %.^[11]

Nie ma więc jednego „właściwego” rozwiązania — decyduje praktyka danego rynku i profil odbiorców. Nie musisz też decydować raz na zawsze: wraz ze zmianą klientów i skali możesz renegocjować współpracę.

Najczęstsze pytania

Mateusz Mazurek

CEO & Founder Faktomi

Przedsiębiorca internetowy. Wydawca blogów i serwisów o tematyce biznesowej i finansowej, m.in. założyciel, wydawca i redaktor naczelny serwisu finansowego SerFin w latach 2011–2018. Od 2014 roku autor bloga finansowego ZaradnyFinansowo.pl. Twórca wirtualnego doradcy oszczędnościowego FINATIN.pl (od 2020 roku).