Faktorant — kto to jest?

Ten poradnik jest dla właścicieli jednoosobowych działalności oraz mikro, małych i średnich przedsiębiorstw, które wystawiają faktury z odroczonym terminem płatności i pierwszy raz spotykają się z tym określeniem. Znajdziesz tu definicję, rozdział ról między trzema stronami transakcji, zestaw obowiązków i uprawnień oraz opis drogi do pierwszej wypłaty.

Kim jest faktorant w faktoringu?

Faktorant to przedsiębiorca, który sprzedaje swoje nieprzeterminowane faktury firmie faktoringowej (faktorowiFaktor — firma faktoringowa, która kupuje Twoje faktury i wypłaca za nie pieniądze przed terminem.), żeby szybciej dostać pieniądze. Ta usługa finansowa pozwala mu nie czekać na zapłatę od kontrahenta.

Nazwa bywa myląca, bo brzmi jak określenie instytucji, a oznacza zwykłego przedsiębiorcę. W piśmiennictwie używa się jej wymiennie z określeniami klient faktora i firma korzystająca z faktoringu — to synonimy tego samego podmiotu.

Trzy strony transakcji

W każdej transakcji faktoringu działają trzy podmioty. Faktorant — firma korzystająca z faktoringu — jest stroną aktywną, która zgłasza wierzytelnościWierzytelność — prawo do żądania zapłaty. Masz je wobec każdego, kto nie zapłacił Ci faktury. do wykupu.

Faktor to podmiot finansujący, który nabywa należność i zarządza jej ściągnięciem. Dłużnik faktoringowyDłużnik faktoringowy — Twój kontrahent, który ma zapłacić fakturę. Po podpisaniu umowy faktoringu płaci na rachunek faktora, nie Twój. to odbiorca, który ma zapłacić za wystawioną fakturę — jest wymieniony w treści dokumentu, ale nie jest stroną porozumienia.

Faktor i faktorant podpisują dokument dwustronnie, a odbiorca dowiaduje się o cesjiCesja — przeniesienie prawa do zapłaty z faktury na faktora. Dłużnik zostaje ten sam, zmienia się tylko to, komu ma zapłacić. albo nie, zależnie od wariantu usługi. To rozróżnienie wraca w każdym późniejszym sporze o to, kto komu ma zapłacić.

Kto może nim zostać

Przykład: mała firma transportowa fakturuje przewóz z odroczoną płatnością 30 dni. Zamiast czekać na przelew, przekazuje tę fakturę faktorowi i dostaje większość kwoty od razu.

Każda transakcja handlowaTransakcja handlowa — płatna umowa między dwiema firmami: dostawa towaru albo usługa. Sprzedaż zwykłemu klientowi się nie liczy. faktoranta opiera się na tym samym schemacie. Faktorantem może zostać:

• JDG — jednoosobowa działalność gospodarcza.
• Spółka z o.o.
• Spółka komandytowa

Wystarczy, że firma fakturuje w modelu B2B z odroczoną płatnością.

Forma prawna rzadko przesądza sprawę. 27 z 35 firm faktoringowych ma w ofercie produkt wprost dostępny dla jednoosobowych działalności gospodarczych.^[1] Samozatrudniony nie jest tu wyjątkiem, tylko standardowym adresatem usługi.

Z perspektywy naszej redakcji to właśnie on jest odbiorcą porównania — szuka warunków dopasowanych do swojej skali, a nie samej niskiej stawki w oderwaniu od reszty tabeli opłat.

Jak działa faktoring z perspektywy faktoranta?

Z perspektywy faktoranta faktoring to prosty proces: wystawiasz fakturę, przekazujesz ją faktorowi i dostajesz większość kwoty przed terminem płatności. Spośród 78 ofert z deklarowanym poziomem zaliczkiZaliczka — część kwoty z faktury, którą faktor wypłaca Ci od razu. Resztę dostajesz, gdy kontrahent zapłaci. 35 wypłaca od razu 100% wartości faktury (pomniejszone o prowizjęProwizja — opłata faktora za finansowanie faktury. Liczy się ją od kwoty faktury, w procentach.), a żadna nie schodzi poniżej 75%.^[1] Przebieg wygląda tak:

1. Zgłoszenie faktury — po świadczeniu usług lub dostawie towaru zgłaszasz fakturę do faktora.
2. Weryfikacja kontrahenta — faktor sprawdza wypłacalność odbiorcy, historię współpracy i papiery.
3. Wypłata pierwszej transzy — następuje po akceptacji.
4. Dopłata reszty — po przejęciu wierzytelności i zapłacie od kontrahenta, minus prowizja.

Orientacyjny koszt to zwykle 0,9–3% wartości faktury za 30 dni finansowania (dane redakcyjne Faktomi). Na cenę składa się kilka pozycji, a nie jedna stawka — wynagrodzenie za finansowanie, prowizja operacyjna za obsługę wierzytelności, jednorazowa prowizja przygotowawcza oraz wynagrodzenie za przejęte ryzyko niewypłacalnościNiewypłacalność — stan, w którym firma nie ma z czego spłacać długów. Przed tym chroni faktoring pełny. dłużnika.^[2]

Na czym opiera się to prawnie

Umowa faktoringowa należy do kategorii umów nienazwanych — nie ma ustawowej definicji ani odrębnej regulacji w polskim prawie i nie jest wprost regulowana przepisami kodeksu cywilnego. Opiera się na zasadzie swobody umów oraz przepisach o cesji wierzytelności.^[3]

W praktyce mówi się tu o zmianie właściciela wierzytelności — ze sprzedawcy na nabywcę. Wierzyciel może przenieść należność na inny podmiot bez zgody dłużnika, chyba że sprzeciwia się to ustawie, właściwości zobowiązania albo zastrzeżeniu w porozumieniu handlowym.^[3]

Warianty usługi

W faktoringu wyróżnia się kilka wariantów usługi:

• Faktoring pełny (bez regresu) — faktor może przejmować ryzyko niewypłacalności kontrahenta; jeśli ten nie zapłaci, to problem finansującego.
• Faktoring niepełny (z regresem) — odpowiedzialność zostaje po Twojej stronie: możesz zostać wezwany do zwrotu zaliczki.
• Faktoring odwrotny (zakupowy) — nie finansujesz tu sprzedaży, lecz swoje zobowiązania wobec dostawców; finansowana jest faktura kosztowa, nie sprzedażowa. To dobre rozwiązanie dla firm importujących produkty lub kupujących materiały z długim terminem.
• Faktoring bankowy — oferowany przez banki obok wyspecjalizowanych spółek faktoringowych.
• Mikrofaktoring — uproszczone procedury i finansowanie pojedynczych faktur zamiast całego portfela. 18 z 35 firm faktoringowych pozwala sfinansować pojedynczą fakturę, bez limitu i abonamentu.^[1]

Szczegółowy przebieg procesu zawsze zależy od zapisów kontraktu z wybranym partnerem.

Prawa i obowiązki faktoranta w umowie faktoringowej

Jako faktorant masz nie tylko prawo do szybszej wypłaty za faktury, ale też konkretne zadania wobec finansującego i swoich odbiorców.

Za co odpowiadasz?

• Prawdziwość danych na fakturze.
• Faktyczne wykonanie usługi lub dostawy.
• Brak sporu z odbiorcą.
• Brak zakazu cesji w porozumieniu handlowym z odbiorcą.

Zakaz cesji to najczęstsza pułapka. Wierzytelność objęta skutecznym umownym zakazem przelewu staje się niezbywalna — nie da się jej ani sprzedać faktorowi, ani zastawić pod kredyt.^[4]

Sprawdź to, zanim złożysz wniosek. Sam zakaz nie musi kończyć sprawy — część dostawców zgadza się go uchylić aneksem, jeśli zapytasz przed przyjęciem kolejnego zamówienia.

Dalej: dostarczasz dokumentację, informujesz o reklamacjach i zgłaszasz zmiany dotyczące swoich klientów. Musisz też działać zgodnie z obowiązującym prawem — to wynika wprost z treści umowy faktoringowej.

Za tym rygorem stoi konkretne doświadczenie rynku. Milan Popović w monografii o ograniczaniu ryzyka operacyjnego w faktoringu dzieli nieuczciwych faktorantów na dwie grupy: tych, którzy oszukują od początku współpracy, i tych rzetelnych, którzy w trudnej sytuacji finansowej sięgają po nieuczciwe działania, wierząc w szybkie odkręcenie sprawy przed jej wykryciem.^[5]

Dodatkowo przedsiębiorca powinien dbać o porządek w dokumentacji — wysoki poziom należności spornych potrafi zablokować finansowanie, nawet gdy sama sprzedaż idzie dobrze.

Co Ci przysługuje

Po drugiej stronie masz uprawnienia:

• Szybka wypłata środków za przekazane faktury.
• Dostęp do panelu online.
• Monitoring płatności i monitoring wierzytelności.
• Dodatkowe usługi — np. ubezpieczenie swoich należności czy raportowanie.

Faktor i faktorant nie są tu równorzędni tylko z nazwy. W kwestiach związanych z faktoringiem niepełnymFaktoring niepełny — faktor finansuje fakturę, ale nie bierze na siebie ryzyka braku zapłaty. Gdy kontrahent nie zapłaci, zwracasz faktorowi zaliczkę. ponosisz odpowiedzialność regresową, jeśli kontrahent nie zapłaci. To nie powód do obaw, ale element do świadomego zaakceptowania przed podpisem.

Warto wiedzieć, czego nie masz. Klienci faktorów — także osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą — nie są konsumentami w rozumieniu kodeksu cywilnego, bo umowa faktoringu z definicji dotyczy wierzytelności powstałych w ramach prowadzonej działalności.^[6] Ochrona przed klauzulami niedozwolonymi działa tu więc słabiej niż przy zakupie prywatnym.

Przy czytaniu kontraktu zwróć uwagę na zapisy o regresieRegres — prawo faktora, żeby zażądać od Ciebie zwrotu wypłaconej zaliczki, gdy kontrahent nie zapłaci faktury., opłatach minimalnych i warunkach wypowiedzenia — te punkty najmocniej wpływają na realny koszt tej usługi.

Jak zostać faktorantem — krok po kroku przed podpisaniem umowy

Faktorantem stajesz się z chwilą podpisania pierwszego kontraktu faktoringowego, ale zanim to zrobisz, warto przejść kilka konkretnych kroków.

Najczęściej takimi klientami zostają właściciele firm prowadzących działalność B2B z odroczonym terminem płatności: transport, produkcja, obsługa przemysłu, handel hurtowy.

Typowe oczekiwania wobec kandydata:

• Brak istotnych zaległości wobec ZUS i US.
• Przejrzyste rozliczenia.
• Rozłożenie sprzedaży na większą liczbę odbiorców.
• Udokumentowana historia współpracy, zgodna ze zwyczajami płatniczymi panującymi w branży.

Wymagania bywają twardsze, niż sugerują reklamy. Niezależnie od wariantu usługi kandydat musi spełnić kilka kryteriów kwalifikacyjnych: minimalny okres prowadzenia działalności, akceptowalną branżę, kraj prowadzonej działalności oraz odpowiedni, stabilny w czasie poziom przychodów i należności.^[7]

W praktyce rynek jest jednak zróżnicowany. Spośród 55 ofert z podanym wymaganym stażem firmy 14 przyjmuje przedsiębiorców od pierwszego dnia działalności, a 25 wymaga najwyżej pół roku; najostrożniejsi faktorzy oczekują 24 miesięcy.^[1]

Utarło się też, że zaległość wobec ZUS albo urzędu skarbowego z góry przekreśla wniosek. Wśród firm, które analizujemy, tak nie jest. 10 z 35 firm faktoringowych dopuszcza zaległości wobec ZUS lub US (zwykle pod warunkiem przeznaczenia finansowania na ich spłatę).^[1]

1. 1
   Przegląd własnej sprzedaży

   Sprawdzasz, które faktury nadają się do finansowania: wystawione, nieprzeterminowane, bez sporu z odbiorcą i bez zakazu cesji w umowie handlowej.
2. 2
   Zestawienie warunków

   Porównujesz kilka firm obok siebie — nie samą stawkę, ale też poziom zaliczki, opłatę przygotowawczą, minimalną prowizję miesięczną i zasady przy braku zapłaty od odbiorcy.
3. 3
   Wniosek i dokumenty

   Składasz wniosek i kompletujesz papiery. Na tym etapie faktor pozyskuje dane o firmie i kadrze zarządzającej, dokumenty prawne, informacje finansowe za ostatnie dwa–trzy okresy obrachunkowe oraz dane o portfelu wierzytelności.
4. 4
   Analiza po stronie faktora

   Finansujący ocenia Twoją firmę i Twoich odbiorców, wyznacza limit globalny i sublimity na poszczególnych kontrahentów. Bywa, że proponuje węższy zakres niż wnioskowany — to normalny etap negocjacji.
5. 5
   Podpis i pierwsza wypłata

   Podpisujesz umowę i zgłaszasz pierwszą fakturę. Od tego momentu jesteś faktorantem, a wypłata może nastąpić szybko — termin zależy od partnera.

Na etapie wniosku i audytu wstępnego faktor pozyskuje cztery kategorie danych: informacje o firmie i kadrze zarządzającej, dokumenty prawne, informacje finansowe za ostatnie dwa–trzy pełne okresy obrachunkowe oraz dane o portfelu wierzytelności.^[7] W praktyce oznacza to dane rejestrowe, przykładowe faktury, umowy handlowe z kluczowymi kontrahentami, wyciągi bankowe lub zestawienia rocznych obrotów przedsiębiorstwa.

Przedsiębiorca korzystający z faktoringu powinien wiedzieć, że warunki — w tym cenę, limity i zakres obsługi — często można negocjować, zwłaszcza przy większych obrotach lub stabilnych kontraktach. Wspierać przedsiębiorcę w tym procesie może też księgowy lub doradca finansowy.

Faktorant, faktor i dłużnik faktoringowy — relacje w praktyce

W faktoringu zawsze działają trzy strony: faktorant, faktor i dłużnik faktoringowy, a to, jak współpracują, ma realny wpływ na Twoją firmę.

Faktorant jest sprzedającym wierzytelność, finansujący zarządza należnością, a trzecia strona ma po prostu zapłacić.

Faktoring jawny czy cichy

W faktoringu jawnymFaktoring jawny — odbiorca wie o umowie i płaci wprost faktorowi. odbiorca otrzymuje informację o cesji i wie, że płaci na konto faktora. W faktoringu cichymFaktoring cichy — kontrahent nie wie, że korzystasz z faktoringu. Płaci na zwykłe konto. jest odwrotnie — zakres faktoringu cichego nie obejmuje powiadomienia kupującego, który płaci na Twoje konto, co pozwala zachować dyskrecję wobec partnerów biznesowych.

Nie musisz oddawać całej sprzedaży. 22 z 35 firm faktoringowych nie wymaga cesji globalnejCesja globalna — obejmuje wszystkie faktury od jednego kontrahenta, nie jedną. Także te, które dopiero wystawisz. — można sfinansować należności od jednego kontrahenta.^[1] Resztę portfela możesz więc zostawić poza umową.

W wariancie jawnym faktor kontaktuje się z kupującym, informuje o nowym numerze rachunku i przejmuje kontakt. Przy typowych dla danej branży terminach usprawnia to ściąganie należności.

Dobre praktyki sprzedawcy faktur zmniejszają prawdopodobieństwo napięć:

• Jasne tłumaczenie kupującym, czym jest faktoring.
• Porządek w dokumentacji.
• Szybka reakcja na reklamacje.

Faktoring za granicą i różnice na rynku

Z usługi faktoringu korzysta się też w transakcji na terytorium innego kraju i na rynkach obcych, gdzie płatników trudniej weryfikować samodzielnie. Oczekiwania dużych firm względem faktoringu mogą się różnić od potrzeb mniejszych podmiotów.

Polski rynek jest zróżnicowany: obok banków działają wyspecjalizowane spółki, w tym fintechy obsługujące wnioski w całości zdalnie. Różnie podchodzą do obsługi płatnika — warto to uwzględnić, porównując usługi faktoringowe przed wyborem.

Najczęstsze pytania o faktoranta

Mateusz Mazurek

CEO & Founder Faktomi

Przedsiębiorca internetowy. Wydawca blogów i serwisów o tematyce biznesowej i finansowej, m.in. założyciel, wydawca i redaktor naczelny serwisu finansowego SerFin w latach 2011–2018. Od 2014 roku autor bloga finansowego ZaradnyFinansowo.pl. Twórca wirtualnego doradcy oszczędnościowego FINATIN.pl (od 2020 roku).