Faktoring wymagalnościowy — co to jest i jak działa?

Czym jest faktoring wymagalnościowy i kiedy ma sens

Faktoring wymagalnościowy to umowa, w której faktorFaktor — firma faktoringowa, która kupuje Twoje faktury i wypłaca za nie pieniądze przed terminem. przejmuje obsługę wierzytelnościWierzytelność — prawo do żądania zapłaty. Masz je wobec każdego, kto nie zapłacił Ci faktury. z faktur z odroczonym terminem płatności, a wypłaca Ci środki dopiero w dniu wymagalnościWymagalność — moment, od którego wierzyciel może żądać zapłaty, także przed sądem. Dla faktury to zwykle dzień po terminie płatności. faktury albo krótko po nim. Usługa odciąża księgowość od pilnowania przelewów i daje pewność, że pieniądze pojawią się w zaplanowanym dniu — niezależnie od dyscypliny płatniczej po stronie kontrahentów.

W umowie występujesz jako faktorantFaktorant — firma, która sprzedaje faktury faktorowi. To Ty, jeśli korzystasz z faktoringu., czyli dostawca oddający faktury, a Twój odbiorca jest dłużnikiem faktoringowymDłużnik faktoringowy — Twój kontrahent, który ma zapłacić fakturę. Po podpisaniu umowy faktoringu płaci na rachunek faktora, nie Twój.. Doktryna dzieli faktoring według sposobu rozliczenia z faktorantem na trzy modele: dyskontowy (natychmiastowa zapłata całej kwoty pomniejszonej o koszty), zaliczkowy (wypłata zaliczkiZaliczka — część kwoty z faktury, którą faktor wypłaca Ci od razu. Resztę dostajesz, gdy kontrahent zapłaci., zwykle 70–90%, z dopłatą reszty później) oraz wymagalnościowy — rozliczenie dopiero po otrzymaniu zapłaty od dłużnika albo po umówionym okresie karencjiOkres karencji — czas po terminie płatności, w którym faktor czeka na zapłatę dłużnika. Potem może zażądać zwrotu pieniędzy od Ciebie..^[1] Jeśli kontrahent ureguluje należności zgodnie z umową, faktor przekazuje Ci kwotę pomniejszoną o prowizjęProwizja — opłata faktora za finansowanie faktury. Liczy się ją od kwoty faktury, w procentach..

Tu nie chodzi o natychmiastowy zastrzyk gotówki. Ten mechanizm stosuje się najczęściej przy dłuższej, powtarzalnej współpracy z odbiorcami:

• Kontrakty roczne z sieciami handlowymi — dużo faktur, sztywne terminy, mało miejsca na negocjacje.
• Stałe dostawy do kilku dużych klientów — koncentracja portfela sprawia, że jedno opóźnienie rozjeżdża cały miesiąc.
• Miesięczne abonamenty B2B — powtarzalne kwoty, przy których ręczne pilnowanie przelewów przestaje się opłacać.

Faktor może obsługiwać zarówno faktury dopiero zbliżające się do terminu płatności (monitoring, przypomnienia), jak i te już przeterminowane, gdzie włącza się windykacja miękkaWindykacja miękka — przypomnienia o zapłacie: telefon, mail, wezwanie. Sprawa nie idzie do sądu ani do komornika.. Dzięki temu zyskujesz kontrolę nad płynnością finansową bez angażowania własnych ludzi w ściganie płatności.

W doktrynie faktoring opisuje się jako połączenie trzech funkcji faktora wobec faktoranta: finansowej, gwarancyjnej (przejęcie ryzyka niewypłacalnościNiewypłacalność — stan, w którym firma nie ma z czego spłacać długów. Przed tym chroni faktoring pełny.) i usługowej — księgowej, inkasowej, windykacyjnej i doradczej.^[1] Faktoring wymagalnościowy opiera się przede wszystkim na tej trzeciej. To zarządzanie należnościami, a nie sposób finansowania bieżącej działalności — i warto o tym pamiętać przy porównaniach z kredytem obrotowym, bo faktor bada zdolność kredytową nie tylko Twojej firmy, lecz także jej dłużników, a to podwójne badanie ryzyka bywa wskazywane jako jeden z powodów, dla których faktoring wypada drożej niż kredyt.^[2]

Jak działa faktoring wymagalnościowy krok po kroku

Cały proces zaczyna się od umowy ramowej z faktorem, a potem przebiega w trzech etapach.

1. 1
   Przekazujesz fakturę i faktor weryfikuje odbiorcę

   Po wystawieniu faktury z odroczonym terminem przekazujesz jej kopię faktorowi. Firma faktoringowa sprawdza wiarygodność kredytową kontrahenta i ustala dla niego limit.
2. 2
   Faktor pilnuje płatności zamiast Ciebie

   Wysyła przypomnienia, kontaktuje się z odbiorcą i monitoruje terminowe regulowanie zobowiązania. To właśnie te czynności, a nie wcześniejsza wypłata, są istotą usługi.
3. 3
   W terminie wymagalności dostajesz pieniądze

   Faktor wypłaca Ci kwotę należną, nawet jeśli kontrahent jeszcze nie przelał środków. Wpłata od odbiorcy trafia na konto firmy faktoringowej, a ta rozlicza się z Tobą, potrącając prowizję.

Ramy czasowe wyznacza prawo i praktyka rynku. W transakcjach handlowychTransakcja handlowa — płatna umowa między dwiema firmami: dostawa towaru albo usługa. Sprzedaż zwykłemu klientowi się nie liczy. między przedsiębiorcami umowny termin zapłaty co do zasady nie może przekraczać 60 dni od doręczenia faktury.^[3] Same wierzytelności obejmowane w Polsce umową faktoringu mieszczą się najczęściej w przedziale od 14 do 210 dni.^[4]

Inaczej niż w faktoringu zaliczkowymFaktoring zaliczkowy — faktor wypłaca zaliczkę od razu, a resztę po zapłacie kontrahenta. To najczęstszy wariant., nie dostajesz tu żadnej zaliczki od razu po wystawieniu faktury. Pieniądze trafiają do Ciebie dopiero, gdy nadejdzie ustalony dzień zapłaty — za to od pierwszego dnia ktoś zawodowo pilnuje, żeby ten dzień nie przesunął się o kolejne tygodnie.

Ile kosztuje faktoring wymagalnościowy

Koszt składa się z dwóch warstw: prowizji za obsługę faktur oraz ewentualnych opłat stałych. W faktoringu wymagalnościowym nie płacisz klasycznych odsetek jak przy kredycie, bo faktor nie pożycza Ci pieniędzy przed terminem — organizuje inkasoInkaso należności — faktor przypomina dłużnikowi o zapłacie i przyjmuje wpłatę na swój rachunek. Robi to za Ciebie. i pilnuje spływu należności.

Na rachunku najczęściej znajdziesz:

• Prowizję za obsługę faktur — zwykle 0,9–3% wartości faktury za 30 dni finansowania (dane redakcyjne Faktomi).
• Opłatę stałą lub abonament — za utrzymanie limitu, dostęp do panelu, czasem za każde wezwanie do zapłaty.
• Opłaty za usługi dodatkowe — sprawdzanie wiarygodności kredytowej odbiorców, prowadzenie rejestru należności, raporty o dyscyplinie płatniczej.

Przegląd literatury przedmiotu w Almanachu Polskiego Związku FaktorówPolski Związek Faktorów — organizacja firm faktoringowych w Polsce. Zbiera i ogłasza dane o rynku. podaje dla samej prowizji za administrowanie wierzytelnościami przedział 0,3–2,5% wartości przejętych należności, a dla usług dodatkowych 0,7–3%.^[5] To dobrze pokazuje, gdzie w tym modelu leży ciężar ceny: w obsłudze portfela, nie w koszcie kapitału.

Różni faktorzy inaczej nazywają te same opłaty, więc patrz na łączny koszt roczny przy Twoim wolumenie faktur, a nie tylko na „prowizję bazową”. Utarło się przy tym, że faktoring kosztuje około 1% miesięcznie. W ofertach, które analizujemy, wygląda to inaczej. Spośród 106 analizowanych ofert stawkę wyjściową publikuje 29.^[6] Tam, gdzie stawkę podano, rozrzut samych punktów startowych jest czterokrotny. Wśród 29 ofert z publikowaną stawką dolna granica wynosi od 0.9% do 4% wartości faktury za 30 dni finansowania.^[6]

Faktoring wymagalnościowy a prawo regresu

Prawo regresuRegres — prawo faktora, żeby zażądać od Ciebie zwrotu wypłaconej zaliczki, gdy kontrahent nie zapłaci faktury. oznacza, że gdy dłużnik nie zapłaci, faktor może zażądać od Ciebie zwrotu wypłaconych środków — to klasyczny model faktoringu niepełnegoFaktoring niepełny — faktor finansuje fakturę, ale nie bierze na siebie ryzyka braku zapłaty. Gdy kontrahent nie zapłaci, zwracasz faktorowi zaliczkę.. Faktoring wymagalnościowy występuje w obu wersjach.

Punkt wyjścia daje kodeks cywilny: zbywca wierzytelności zawsze odpowiada wobec nabywcy za to, że wierzytelność mu przysługuje, ale za wypłacalność dłużnika odpowiada tylko wtedy, gdy wyraźnie przyjął na siebie taką odpowiedzialność.^[7] Regres nie bierze się więc z ustawy — bierze się z tego, co podpiszesz. Polska doktryna dzieli faktoring według kryterium przejęcia ryzyka na właściwy (pełny), w którym faktor rezygnuje z regresu, niewłaściwy (niepełny), w którym regres zachowuje, oraz mieszany.^[1]

W wersji pełnej ryzyko niewypłacalności przechodzi na faktora, często we współpracy z ubezpieczycielem — nie zwracasz pieniędzy, nawet jeśli kontrahent zbankrutuje. W wersji niepełnej po upływie okresu karencji możesz zostać obciążony niespłaconą należnością.

Jest jeszcze wariant pośredni. W faktoringu mieszanymFaktoring mieszany — ryzyko dzielisz z faktorem. Do pewnej kwoty odpowiada on, powyżej Ty. faktor przejmuje ryzyko niewypłacalności dłużnika, ale nie w całości — mechanizm bywa porównywany do franszyzy redukcyjnej znanej z ubezpieczeń majątkowych.^[8] To najczęstsze źródło nieporozumień przy podpisywaniu umowy: klient zapamiętuje „pełne bezpieczeństwo”, a w dokumencie zostaje udział własny.

Zanim podpiszesz, przejdź dokument w tej kolejności:

1. Wersja produktu — czy umowa mówi o faktoringu pełnymFaktoring pełny — faktor bierze na siebie ryzyko. Gdy kontrahent nie zapłaci, nie oddajesz pieniędzy., mieszanym czy niepełnym; nazwa handlowa bywa myląca.
2. Okres karencji — ile dni po terminie płatności faktor czeka, zanim uruchomi regres.
3. Limity odbiorców — czy Twój największy kontrahent mieści się w przyznanym sublimicie.
4. Tryb rozliczenia regresu — czy faktor potrąca kwotę z bieżących wypłat, czy wystawia osobne wezwanie.

Tu najczęściej kryją się kosztowe „haczyki”. Umowa faktoringu bywa przy tym trudniejsza w lekturze niż prosta umowa kredytu i ma to swoją przyczynę: w polskim prawie jest umową nienazwaną, zawieraną na zasadzie swobody umów, a jej trzon stanowi cesjaCesja — przeniesienie prawa do zapłaty z faktury na faktora. Dłużnik zostaje ten sam, zmienia się tylko to, komu ma zapłacić. wierzytelności z przepisów kodeksu cywilnego.^[4] Nie ma więc ustawy, która „domyślnie” rozstrzygnie sporne kwestie za Ciebie — decyduje treść dokumentu. Poproś faktora o wzór umowy razem z regulaminem i przeczytaj rozdział o regresie zdanie po zdaniu.

Czym różni się od innych rodzajów faktoringu

W faktoringu zaliczkowym (dyskontowym) dostajesz zaliczkę zaraz po wystawieniu faktury i płacisz prowizję powiększoną o koszt wcześniejszego dostępu do pieniędzy. Widełki zaliczki bywają w opracowaniach podawane wąsko, a w praktyce wyglądają inaczej. Spośród 78 ofert z deklarowanym poziomem zaliczki 35 wypłaca od razu 100% wartości faktury (pomniejszone o prowizję), a żadna nie schodzi poniżej 75%.^[6] W faktoringu wymagalnościowym dostajesz całość albo większość dopiero w dniu wymagalności — to rozwiązanie bardziej administracyjne niż „kredytowe”.

Faktoring odwrotnyFaktoring odwrotny — faktor płaci Twoim dostawcom za Ciebie. Ty oddajesz mu pieniądze później, w ustalonym terminie. służy czemuś zupełnie innemu: tam faktor finansuje Twoich dostawców i płaci za Twoje zakupy, a Ty spłacasz faktora później. To instrument zarządzania zobowiązaniami, nie należnościami. Z kolei faktoring eksportowyFaktoring eksportowy — faktury dla firm za granicą. Faktor sprawdza je tak samo jak krajowe. zabezpiecza transakcje z zagranicznymi kontrahentami i ma inną specyfikę ryzyka.

Osobny podział dotyczy tego, czy odbiorca w ogóle wie o cesji. Doktryna wyróżnia faktoring jawnyFaktoring jawny — odbiorca wie o umowie i płaci wprost faktorowi. (dłużnik wie o cesji i spłaca faktora), półjawny (cesja nie jest ujawniona wprost, ale wynika z okoliczności) oraz cichy (dłużnik nie wie o cesji i płaci pierwotnemu wierzycielowi, który przekazuje środki faktorowi).^[1] Faktoring wymagalnościowy najczęściej prowadzi się jawnie — skoro faktor ma pilnować spłaty, kontrahent i tak pozna go po pierwszym monicie.

W praktyce firmy łączą modele w jednej umowie: kluczowi odbiorcy na wymagalnościowym, a wybrane faktury na szybkim dyskontowym. Zanim zdecydujesz, zestaw ze sobą kilka ofert i porównaj je po tych samych parametrach: momencie wypłaty, zakresie usług dodatkowych i podziale ryzyka niewypłacalności.

Dla kogo faktoring wymagalnościowy ma sens

Ten model sprawdzi się u firm o stabilnej sytuacji finansowej, które mają dostęp do kredytu obrotowego, ale tracą czas na pilnowanie wielu kontrahentów. Typowe scenariusze to mała spółka produkcyjna sprzedająca sieciom handlowym z 60-dniowym odroczeniem, software house fakturujący abonamenty B2B albo hurtownia z kilkoma „spóźnialskimi” odbiorcami.

Jest też druga strona medalu, o której faktorzy mówią rzadziej. Skoro pieniądze przychodzą dopiero w dniu wymagalności, faktoring wymagalnościowy nie rozwiąże problemu firmy, która ma lukę w kasie już dziś. W takiej sytuacji sensowniej porównać oferty zaliczkowe albo sprawdzić, czy Twój faktor dopuszcza mieszanie obu modeli w jednej umowie. Przed decyzją zestaw oferty pod względem minimalnego obrotu, liczby obsługiwanych odbiorców i zakresu przejętych usług dodatkowych.

Najczęstsze pytania

Jeśli prowadzisz jednoosobową działalność, sama forma prawna rzadko bywa przeszkodą. W bazie, którą prowadzimy, ofertę wprost dostępną dla JDG ma większość faktorów. 27 z 35 firm faktoringowych ma w ofercie produkt wprost dostępny dla jednoosobowych działalności gospodarczych.^[6] Prawdziwym filtrem są zwykle wymagany staż firmy i minimalny obrót.

Mateusz Mazurek

CEO & Founder Faktomi

Przedsiębiorca internetowy. Wydawca blogów i serwisów o tematyce biznesowej i finansowej, m.in. założyciel, wydawca i redaktor naczelny serwisu finansowego SerFin w latach 2011–2018. Od 2014 roku autor bloga finansowego ZaradnyFinansowo.pl. Twórca wirtualnego doradcy oszczędnościowego FINATIN.pl (od 2020 roku).